google-site-verification=tqyZ3VHK2ppgN1GkzQ9JO8nR1MAGlWasNVgMbEMbp6c
Home / BỀN VỮNG VỀ KINH TẾ / Làm thế nào để phát triển đô thị xanh?

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh?

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh? – Hướng dẫn Phát triển đô thị xanh bao gồm 8 bước tạo thành một phương pháp tiếp cận nhất quán và mang tính chiến lược hướng tới phát triển đô thị xanh. Toàn bộ quá trình đòi hỏi một hệ thống giám sát và đánh giá (M&E) chặt chẽ cũng như các biện pháp bảo vệ môi trường và xã hội để đảm bảo rằng mỗi hoạt động phát triển đô thị xanh sẽ được triển khai một cách hiệu quả và không tạo nên rủi ro về môi trường và xã hội.

Các bước sau đây được xây dựng dựa theo kinh nghiệm của GGGI về phát triển đô thị xanh. Tùy thuộc vào nhu cầu và các ưu tiên của đô thị, chính phủ có thể quyết định những bước nào là phù hợp nhất đối với địa phương mình. Vậy làm thế nào để phát triển đô thị xanh?

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh?

Hình 2: Các bước để phát triển đô thị xanh

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh? – Điều tra, phân tích và đánh giá tác động xanh

Hai bước đầu tiên cung cấp kiến thức sâu rộng về nền kinh tế quốc gia , những thách thức kinh tế xã hội và các chính sách điều hành của đô thị nhằm hỗ trợ việc soạn thảo các chiến lược và kế hoạch tăng trưởng, phát triển kinh tế phù hợp tại địa phương. Việc phân tích toàn diện các bên có liên quan và đánh giá thể chế nên được triển khai ở giai đoạn này.

Bước 1. Rà soát tình hình kinh tế vĩ mô và xã hội

Rà soát tình hình kinh tế vĩ mô và xã hội nhằm tìm hiểu môi trường tổng thể về kinh tế vĩ mô và xã hội của đất nước trong mối tương quan với các đô thị. Đối tượng rà soát bao gồm lĩnh vực tài chính, nợ công, các hoạt động kinh tế và tỷ lệ việc làm. Mục đích nhằm đưa ra một góc nhìn rộng hơn về phát triển đô thị xanh do quá trình này là một phần trong công cuộc phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

Việc rà soát cũng xem xét vai trò tương ứng của các đô thị khác nhau, điểm mạnh, điểm yếu, thách thức, cơ hội và môi trường kinh tế xã hội, cũng như mối liên kết giữa các đô thị này. Bằng cách đó, các chiến lược của đô thị về phát triển đô thị xanh sẽ không chỉ đảm bảo tăng trưởng kinh tế xã hội và bền vững về môi trường tại địa phương mà còn đóng góp cho nền kinh tế của đất nước.

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh? – GGGI gần đây đã hợp tác với Ủy ban toàn cầu về kinh tế và khí hậu và Viện Nghiên cứu Phát triển Ethiopia, đây là ví dụ điển hình về nỗ lực của GGGI trong lĩnh vực này. Nghiên cứu (xem Hộp 1) đã chỉ ra cách thức Ethiopia có thể khai thác đô thị hóa để bảo đảm tăng trưởng kinh tế cao và bền vững và gia nhập nhóm các nước có thu nhập trung bình vào năm 2025.

Bước 2. Đánh giá thể chế và phân tích các bên liên quan

Đánh giá thể chế đồng nghĩa với việc phân tích sự bố trí thể chế và các bên có liên quan tham gia vào quy hoạch đô thị, bao gồm (1) các cơ quan chính phủ chủ chốt chịu trách nhiệm quản lý đô thị và các vấn đề liên quan tới đô thị, (2) các tổ chức xã hội dân sự hoạt động trong lĩnh vực đô thị, và (3) khu vực tư nhân như các nhà phát triển, các công ty xây dựng, các kiến trúc sư và kỹ sư.

Bước này cũng bao gồm việc xem xét quá trình ra quyết định và các cơ quan chuyên ngành liên quan đến các vấn đề đô thị. Điều quan trọng là cần hiểu rõ về thủ tục hành chính để đưa ra các chiến lược đúng đắn, triển khai các kế hoạch phát triển đô thị xanh ở các giai đoạn sau, và đảm bảo mối quan hệ đối tác hiệu quả với các bên liên quan.

Hộp 1: Giải phóng tiềm năng của các đô thị tại Ethiopia Chính phủ Ethiopia đặt mục tiêu tăng gấp đôi GDP bình quân đầu người của cả nước và giảm nghèo một cách triệt để trong thời gian 10 năm thông qua một chính sách công nghiệp đầy tham vọng và tăng trưởng kinh tế bền vững. Hiện tại, tốc độ tăng trưởng kinh tế hằng năm của nước này ở mức khoảng 10%. GGGI, cùng với Uỷ ban toàn cầu về kinh tế và khí hậu và Viện Nghiên cứu Phát triển Ethiopia, đã tiến hành một nghiên cứu lớn trong năm 2015 tìm cách giúp Ethiopia có thể khai thác đô thị hóa, đảm bảo tăng trưởng kinh tế cao và bền vững để đạt được mức thu nhập trung bình vào năm 2025.

Bản báo cáo “Giải phóng tiềm năng của các đô thị tại Ethiopia” nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc xây dựng các thành phố “nén”, hiệu quả hơn. Báo cáo này đề xuất việc hình thành một hệ thống đô thị quốc gia bền vững trên cả nước và đưa ra những đề xuất hỗ trợ cho kế hoạch 5 năm về Tăng trưởng
và Tái cơ cấu của chính phủ.

Trong 10 năm tới, dân số đô thị của Ethiopia dự kiến sẽ tăng thêm 20 triệu người từ mức 88 triệu hiện nay. Trong khi đó, tỷ lệ đô thị hóa được dự báo sẽ tăng từ mức 19% hiện nay lên 25% vào năm 2025. Số lượng người sống ở
các đô thị có thể đạt 150 triệu vào năm 2040.

Ethiopia có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các nước đang phát triển khác để đối mặt với việc dân số đô thị ngày càng tăng. Tại một số nền kinh tế đang phát triển, tăng trưởng quá nóng ở các đô thị khiến chính quyền phải đối mặt với các vấn đề như tình trạng sức khỏe của người dân và buộc phải tái phân bổ các nguồn lực khan hiếm để cung cấp các dịch vụ như nhà ở cơ bản và vệ sinh cho lượng dân số đô thị ngày càng tăng cao.

Để hỗ trợ sự phát triển của thủ đô Addis Ababa, báo cáo khuyến nghị mở rộng mạng lưới các đô thị vệ tinh phát triển dọc các hành lang kinh tế chiến lược, phù hợp với chiến lược phát triển đô thị của chính phủ.

Điều này sẽ đa dạng hóa các hoạt động kinh tế và phân bố nguồn lực trên toàn quốc, tăng cường mối liên kết với các đối tác thương mại khu vực và quốc tế và thúc đẩy việc phát triển. Ngược lại, nếu không thành lập mạng lưới này, chính phủ Ethiopia sẽ bỏ lỡ một cơ hội kinh tế.

Báo cáo kêu gọi chính phủ Ethiopia thiết lập các cụm đô thị trong khu vực và hành lang phát triển – với tổng số 8 cụm – trải dọc trên khắp đất nước. Điều này sẽ cho phép mỗi cụm, hoặc thậm chí là mỗi đô thị trongtừng cụm có thể chuyên môn hóa các hoạt động thương mại, dịch vụ hoặc công nghiệp cụ thể, qua
đó có thể bổ trợ lẫn nhau.

Nguồn: GGGI, Giải phóng tiềm năng của các đô thị vệ tinh nhằm thay đổi Ethiopia (2015), http://gggi.org/new-report-unlocking-the-power-of-regional-cities-can-transform-ethiopia.

Xây dựng chiến lược và lập kế hoạch ngành/phân ngành

Giai đoạn này đặt ra một lộ trình cho các đô thị để lập kế hoạch và đưa ra các chiến lược hành động phát triển đô thị xanh, từ việc tăng cường các chiến lược, chính sách và kế hoạch của khu vực đô thị, cho đến thiết lập kịch bản cơ sở, tầm nhìn, mục đích, và mục tiêu, và cuối cùng là xác định và sắp xếp thứ tự ưu tiên cho các dự án phát triển đô thị xanh.

Bước 3. Đánh giá các chính sách, chiến lược và kế hoạch

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh? – Chính sách, chiến lược, kế hoạch (sau đây gọi chung là chính sách) là những công cụ quan trọng để thúc đẩy và củng cố phát triển đô thị xanh. Việc đánh giá khung chính sách bao gồm các đánh giá cấp quốc gia và cấp đô thị về các chính sách liên quan đến việc lập quy hoạch và quản lý đô thị. Chính sách quốc gia có tác động lớn đến sự phát triển của đô thị do nó đề ra các nhiệm vụ mà chính quyền đô thị phải tuân thủ khi thực hiện các chính sách riêng của đô thị về phát triển đô thị. Ở cấp đô thị, hợp tác công-tư xanh, mua sắm và đầu tư công là lĩnh vực cần xem xét khi đánh giá và tăng cường các chính sách của đô thị. Bên cạnh việc tạo ra một môi trường thuận lợi cho phát triển đô thị xanh, bước này nhằm mục tiêu giảm sự quan liêu và loại bỏ các rào cản có khả năng ảnh hưởng đến việc thực hiện phát triển đô thị xanh ở giai đoạn sau này.

Để tăng cường chính sách, cần lưu ý các nguyên tắc sau:

• Các chính sách quốc gia cần được chuyển đổi một cách hiệu quả sang các chính sách địa phương. Lồng ghép các hành động cấp trung ương và địa phương sẽ đạt được sự gắn kết về chính sách, điều này là
cần thiết để việc triển khai được khả thi. Hơn nữa, khi dự thảo các chính sách quốc gia cũng cần tính đến bối cảnh địa phương để các chính sách này gắn với việc giải quyết những thách thức của địa phương hoặc thúc đẩy các hành động xanh.

• Phương pháp tiếp cận toàn diện là cần thiết để tăng cường việc thực hiện phát triển đô thị xanh. Không một chính sách cụ thể đơn lẻ nào như xử lý nước thải hoặc giao thông xanh có thể giải quyết vấn đề phát triển đô thị xanh; vấn đề này cần một tập hợp các quy định, chính sách cấp quốc gia và các công cụ chính sách để hỗ trợ thực hiện. Ngoài ra, do thường có sự thỏa hiệp giữa các ngành, nên cần có một phương pháp tiếp cận mang tính phối hợp để cân bằng và quản lý những thỏa hiệp này một cách cẩn trọng từ đó triển khai các giải pháp có lợi cho nhiều bên. Tương tự như vậy, trách nhiệm trong việc đạt được phát triển đô thị xanh không đặt vào riêng cơ quan, tổ chức nào; mà là một số, nếu không muốn nói là tất cả, các cơ quan chính phủ. Do đó, trong việc đánh giá các chính sách và khuôn khổ thể chế, điều quan trọng cần nhớ là mối liên kết giữa các chính sách khác nhau và tiếp cận từ một quan điểm mang tính toàn diện.

• Các gói chính sách thiết kế đơn giản đóng vai trò rất quan trọng trong việc tuân thủ và thực hiện. Tuy các công cụ chính sách, nói chung, là khá phức tạp; nhưng để tạo điều kiện cho việc phổ biến và nâng cao hiểu biết về các chính sách này, chúng cần được thiết kế đơn giản và dễ hiểu. Một hệ thống các quy định
và ưu đãi quá phức tạp thường dẫn đến việc triển khai không hiệu quả.

Hộp 2: Lộ trình quốc gia về phát triển đô thị vệ tinh xanh ở Rwanda Nhận thức được rằng các đô thị là động lực của sự phát triển, chính phủ Rwanda đã cam kết biến thủ đô Kigali và sáu đô thị vệ tinh thành các trụ cột của tăng trưởng thông qua các chính sách Phát triển kinh tế và giảm nghèo lần II (2013-2018).

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh? – GGGI hỗ trợ chính phủ Rwanda xây dựng Lộ trình quốc gia về Phát triển đô thị vệ tinh xanh, hướng dẫn thực tiễn để phát triển các đô thị vệ tinh của Huye, Muhanga, Nyagatare, Rubavu, Musanze, và Rusizi thành các trung tâm tạo công ăn việc làm, xây dựng cơ sở hạ tầng xanh, và các khoản đầu tư, dựa trên việc lập kế hoạchphát triển đô thị theo hướng phát thải các-bon ít và có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Để ứng phó hiệu quả với sự phức tạp của đô thị hóa và đạt được tiến trình tăng trưởng xanh ở Rwanda, lộ trình quốc gia đưa ra hướng dẫn về các yếu tố cơ bản, trụ cột, và nhân tố hấp dẫn của phát triển đô thị xanh:

• Yếu tố cơ bản: quản trị tốt, quy hoạch đô thị tốt và chính sách bảo vệ môi trường và xã hội tốt;

• Trụ cột (các phân ngành của đô thị hóa): xây dựng, năng lượng, giao thông đô thị, sản xuất và phân phối nước, vệ sinh và quản lý chất thải;

• Nhân tố hấp dẫn: phát triển kinh tế, tạo công ăn việc làm, và chất lượng cuộc sống.

Hơn nữa, lộ trình cũng cung cấp một công cụ để đo lường hiệu quả của các hành động đã thực hiện: đó là quá trình giám sát và đánh giá. Từ lộ trình quốc gia, một chiến lược đầu tư và chương trình nâng cao năng lực sẽ được xây dựng để giúp triển khai các hành động được đề xuất. Điều này sẽ giúp tăng cường, thu hút và đẩy nhanh tiến độ đầu tư và tri thức chuyên ngành một cách bền vững.

Bước 4. Đánh giá kịch bản cơ sở của đô thị

Đánh giá kịch bản cơ sở là sự phân tích kỹ lưỡng về nhân khẩu, kinh tế, quản trị, những thách thức về môi trường và xã hội ở một địa phương cụ thể. Công việc này giúp xác định những nhu cầu và các lĩnh vực thích hợp của đô thị để kịp thời can thiệp, đánh giá khả năng và năng lực của đô thị để triển khai các khoản đầu tư, và tạo điều kiện giám sát, đánh giá.

Kiểm tra đô thị toàn diện: Việc kiểm tra toàn diện là một đánh giá nhanh dựa trên cơ sở nghiên cứu thứ cấp, ví dụ như rà soát trên giấy tờ và tham vấn với chính phủ. Các lĩnh vực được đánh giá bao gồm:

Nhân khẩu học và các điều kiện kinh tế xã hội

Việc đánh giá đưa ra một bức tranh chung về hiệu quả xã hội và kinh tế của đô thị, đồng thời xác định các khu vực dễ bị tổn thương và nghèo đói. Đánh giá cũng kiểm tra tình hình tài chính và năng lực kêu gọi đầu tư của đô thị, và đưa ra cơ sở cho việc đánh giá các biện pháp bảo vệ xã hội trong giai đoạn thiết kế và triển khai dự án. Đánh giá bao gồm cả phân tích định lượng và định tính. Dữ liệu chính bao gồm:

• Địa lý và khí hậu: vị trí, diện tích, thành phần sử dụng đất, thời tiết và khí hậu;

• Điều kiện xã hội: dân số, giới tính, tuổi tác, trình độ học vấn, dân tộc, tình trạng việc làm, thu nhập, bất bình đẳng thu nhập;

• Điều kiện kinh tế và cơ cấu tài chính: nguồn thu nhập của địa phương, ngân sách trung ương cấp, thu vốn, vay vốn, tổng thu nhập, chi tiêu, trả nợ, dư nợ, tỷ lệ trả nợ;

Sắp xếp thể chế và các kế hoạch phát triển

Việc đánh giá cung cấp tổng quan về sự sắp xếp thể chế của đô thị ví dụ như quá trình ra quyết định và các kế hoạch phát triển, bao gồm các khuôn khổ pháp lý và chính sách mà các dự án phát triển đô thị xanh vận hành.

Đánh giá giúp xác định liệu có một cam kết chính trị phù hợp và môi trường chính sách đủ mạnh để thực hiện phát triển đô thị xanh hay không. Dữ liệu chính bao gồm:

• Các tổ chức chịu trách nhiệm về quản lý đô thị và các vấn đề liên quan đến khu vực đô thị
• Các khuôn khổ lập pháp và chính sách
• Quy định về môi trường
• Quy định bảo vệ xã hội
• Các quy hoạch và kế hoạch hành động
• Các khuôn khổ và quá trình ra quyết định
• Các bên liên quan
• Sự tham gia của cộng đồng
• Cơ cấu thể chế để triển khai các dự án phát triển

Các cơ sở hạ tầng và dịch vụ hiện có và khả năng tiếp cận

Việc đánh giá xem xét hiện trạng các cơ sở hạ tầng trọng điểm của đô thị để nhận định những thiếu hụt và vướng mắc trong việc cung cấp các dịch vụ cơ bản cho người dân. Dữ liệu chính bao gồm:

• Phạm vi cung cấp nước, tính khả dụng, chi phí và khả năng tiếp cận
• Phạm vi quản lý nước thải
• Quản lý chất thải rắn
• Đường xá và giao thông vận tải
• Nhà ở
• Mạng lưới điện và cung cấp năng lượng
• Nhu cầu năng lượng và mức tiêu thụ
• Thành phần sử dụng đất

Điều kiện môi trường

Việc đánh giá tập trung vào các nguồn tài nguyên môi trường của đô thị và xác định liệu chúng đang được bảo tồn hay đang dần bị cạn kiệt, đồng thời nghiên cứu sâu những tác động từ biến đổi khí hậu và xác định mức độ cấp bách của những tác động này. Dữ liệu chính bao gồm:

• Các đặc điểm sinh thái hoặc tự nhiên
• Ô nhiễm không khí, đất và nước
• Mức phát thải khí nhà kính hiện tại và dự kiến
• Tác động của biến đổi khí hậu
• Tần suất và cường độ thảm họa thiên nhiên
• Các tình huống khẩn cấp và kế hoạch sơ tán

Hộp 3: Chiến lược tăng trưởng đô thị xanh cho các đô thị của Ấn Độ

Các đô thị Ấn Độ hiện là trọng tâm của cuộc chuyển đổi kinh tế mà chính phủ Ấn Độ hướng tới. Do mức tăng trưởng dự kiến ở các đô thị, các chính quyền địa phương phải đối mặt với những thách thức to lớn trong việc phải cung cấp cơ sở hạ tầng đô thị và các dịch vụ phù hợp với nhu cầu phát triển bền vững trong khi vẫn đảm bảo chất lượng cuộc sống tốt cho người dân. Trong bối cảnh này, tăng trưởng xanh trở thành một mô hình tăng trưởng kinh tế thay thế hấp dẫn.

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh? – Chương trình Chiến lược đô thị tăng trưởng xanh cho các đô thị Ấn Độ đã bắt đầu từ tháng 1 năm 2014. Chương trình được triển khai bởi ICLEI – Hiệp hội các địa phương vì sự phát triển bền vững – Viện Nam Á và Viện các Vấn đề Đô thị của Ấn Độ, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ GGGI, dự án đã kết thúc với một báo
cáo gồm 3 phần:

Phần 1: Chiến lược tăng trưởng đô thị xanh cho các đô thị của Ấn Độ
Phần 2: Thông tin về quá trình tăng trưởng xanh của 10 đô thị Ấn Độ
Phần 3: Các thực tiễn tăng trưởng xanh tốt

Sáng kiến này dẫn tới việc xây dựng một khuôn khổ tăng trưởng xanh cho các đô thị của Ấn Độ, thí điểm tại 10 đô thị và việc biên soạn một bộ 15 thông lệ tốt phù hợp với bối cảnh đô thị tại quốc gia
này. Sáng kiến này bao gồm việc đánh giá hiện trạng phát triển các đô thị ở Ấn Độ, hiểu rõ các xu hướng và mô hình phát triển mới nổi và xây dựng các chiến lược để tăng trưởng đạt được nhiều lợi ích.

Vì chính quyền trung ương khởi xướng các chương trình mới như đô thị thông minh, Swatch Bharat Abhiyan (đô thị sạch đẹp), Sứ mệnh Tân trang đô thị, và HRIDAY (đề án Bảo tồn và Phát triển di sản), báo cáo sẽ cung cấp các thông tin hữu ích để giúp các đô thị theo đuổi một chương trình nghị sự tăng trưởng xanh toàn diện.
(Nguồn: GGGI, Chiến lược đô thị tăng trưởng xanh cho các đô thị ở Ấn Độ (2015), http://gggi.org/report-urban-green-growth-strategies-for-indian-cities.)

Xác định nhu cầu của đô thị và lĩnh vực cần can thiệp

Có một vài công cụ hỗ trợ tương đối hiệu quả trong việc xác định các nhu cầu cụ thể và biện pháp can thiệp cần thiết trong quá trình phát triển đô thị xanh.

Ma trận đánh giá nhu cầu

Một ma trận đánh giá nhu cầu nhằm xác định những khoản thiếu hụt trong điều kiện hiện tại so với vị thế mong muốn trong tương lai. Ma trận bao gồm bốn lĩnh vực: chính sách và quản trị, quản lý môi trường, quản lý tài chính và triển khai. Các lĩnh vực được đánh giá bao gồm: vệ sinh môi trường, nước thải, chất thải rắn, giao thông, quy hoạch đô thị.

Ma trận được hình thành bằng cách phát hiện và ghi lại những thiếu hụt mà mỗi lĩnh vực đang phải đối mặt. Quá trình lập ma trận đánh giá này nên được thực hiện với sự tham vấn từ chính phủ và các bên có liên quan khác.

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh?

Bảng 2: Ví dụ về một Ma trận đánh giá nhu cầu

Lập sơ đồ hoạt động đô thị xanh

Lập sơ đồ hoạt động đô thị xanh cho thấy bức tranh toàn cảnh về các hoạt động của các đối tác phát triển trong lĩnh vực liên quan. Việc lập sơ đồ xác định các lĩnh vực đang được phân bổ nguồn lực hoặc đang thiếu nguồn lực. Công cụ này sẽ cho phép các chương trình quốc gia xác định các lĩnh vực cần được quan tâm và một cách thức thích hợp để can thiệp, do đó, tránh được sự trùng lặp và tối đa hóa tác động của chương trình.

Các đối tác phát triển được liệt kê trong bảng với mục đích tham khảo. Trên thực tế, bảng sẽ liệt kê các đối tác quan trọng có nguồn lực và có đóng góp đáng kể trong lĩnh vực cụ thể.

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh?

Bảng 3: Ví dụ về lập sơ đồ hoạt động đô thị xanh

Cây vấn đề

Cây vấn đề — hay còn được gọi là phân tích tình huống hoặc phân tích vấn đề — phác họa chi tiết nguyên nhân và hệ quả của một vấn đề, qua đó làm nổi bật các mối liên kết và quan hệ giữa các nhân tố khác nhau trong vấn đề đó. Điều này giúp các đô thị có góc nhìn đa chiều hơn. Đây là một công cụ cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp cho các vấn đề phức tạp.

Hình 3: Phân tích cây vấn đề

Bước 5: Thiết lập tầm nhìn, các mục đích và mục tiêu của đô thị cho phát triển đô thị xanh

Để phát triển đô thị xanh thành công, các chính phủ cần xây dựng một tầm nhìn rõ ràng, có các mục tiêu, và mục đích cho quá trình này, kết hợp tham vấn cộng đồng và các bên có liên quan khác như các tổ chức xã hội dân sự, các đối tác phát triển, và khu vực tư nhân.

Kịch bản cơ sở được xác định ở bước 2 sẽ làm nền tảng cho tầm nhìn, mục tiêu, và mục đích phát triển đô thị xanh, được định nghĩa như sau:

• Tầm nhìn là nguyện vọng dài hạn mà lãnh đạo cấp cao đặt ra cho quá trình phát triển xanh của đô thị. Đó là cách các nhà lãnh đạo nhìn nhận về đô thị của mình trong thời gian 10-20 năm và đưa ra những định hướng cần thiết để hiện thực hóa phát triển đô thị xanh.

• Mục tiêu là những mục tiêu ngắn hạn để định hướng việc thiết kế các can thiệp và chiến lược phát triển đô thị xanh.

• Mục đích xác định cụ thể kết quả mong muốn của các hoạt động phát triển đô thị xanh trong từng lĩnh vực, ví dụ, GDP, tỷ lệ nghèo, cũng như khả năng tiếp cận với nước sạch.

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh? – Việc thiết lập các mục đích rõ ràng là một bước quan trọng để chuyển tầm nhìn và mục tiêu thành các hoạt động cụ thể. Quá trình phát triển đô thị xanh của một đô thị sẽ có cơ hội thành công cao hơn nếutập trung vào các ưu tiên rõ ràng cụ thể trong nước, các ngành chiến lược, và các vấn đề kinh tế xã hội-môi trường được lồng ghép với tầm nhìn phát triển kinh tế rộng hơn ở cấp quốc gia.

Hộp 4: Mexico: Ủy ban về môi trường cho các siêu đô thị (CAMe)

Nhiều khu vực đô thị trên thế giới đang tiếp tục mở rộng vượt ra ngoài các địa giới hành chính tiếp giáp. Do đó, cần quản lý chặt chẽ các khu vực rộng lớn này một cách nhất quán. Ví dụ, khu vực đô thị của Mexico City là nơi sinh sống của khoảng một phần ba dân số đất nước (hơn 30 triệu người) và chiếm một tỷ trọng tương tự trong nền kinh tế quốc gia, khu vực này trải dài trên lãnh thổ của hai tiểu bang và Đặc khu Liên bang, và bao gồm 58 quận.

Năm 2013, chính quyền liên bang và địa phương Mexico đã thành lập Ủy ban Môi trường cho các siêu đô thị (CAMe) như một cấu trúc quản trị siêu đô thị nhằm mục đích hỗ trợ các chính sách, chương trình, và các hoạt động khuyến khích phát triển bền vững và tăng trưởng xanh tại khu vực trung tâm của đất nước.

Bộ máy quản lý của CAMe bao gồm các thống đốc bang, thị trưởng Mexico City, và Bộ trưởng Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên. Tổ chức này cung cấp một nền tảng toàn bộ cấp quốc gia-địa phương, tạo điều kiện nâng cao hiểu biết, hợp tác và phối hợp trong các lĩnh vực cùng quan tâm, cũng như tạo luận cứ cho chính
sách và việc ra quyết định có đầy đủ thông tin.

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh? – Trong nỗ lực can thiệp đầu tiên ở cấp địa phương tại Mexico, GGGI đã và đang hỗ trợ CAMe trong việc phát triển một tập hợp các sáng kiến tăng trưởng xanh. GGGI đã hỗ trợ CAMe đánh giá tính khả thi của các công cụ kinh tế có ảnh hưởng đến việc hành khách lựa chọn các phương tiện giao thông ít các-bon và khí thải hơn, ví dụ như biển số xanh và các sáng kiến kinh tế khác. GGGI cũng hỗ trợ mở rộng mạng lưới quan trắc chất lượng
không khí tại khu vực siêu đô thị, xây dựng các chiến lược truyền thông về dữ liệu chất lượng không khí cho các bên có liên quan chính, và thống nhất các tiêu chuẩn về khí thải của phương tiện trên toàn khu vực.

(Nguồn: “Hỗ trợ Mexico hướng tới một nền kinh tế xanh cấp địa phương,” GGGI,http://gggi.org/supporting-mexicos-transition-toward-a-green-economy-at-the-subnational-level.)

Bước 6: Xác định và sắp xếp thứ tự ưu tiên các dự án phát triển đô thị xanh

Xác định các dự án phát triển đô thị xanh

Sẽ phải mất một khoảng thời gian dài để có thể chuyển đổi một trung tâm đô thị thành một không gian đô thị xanh. Việc xây dựng các biện pháp can thiệp khả thi phù hợp với tất cả các mục tiêu tăng trưởng xanh (đã được xác định ở bước 5) có thể khởi động quá trình chuyển đổi này. Các biện pháp can thiệp có thể được chia thành ba loại:

• Các khoản đầu tư và hành động ngắn hạn hoặc các dự án thí điểm để thử nghiệm cách tiếp cận sáng tạo và chứng minh tính khả thi cũng như lợi ích của việc phát triển đô thị xanh.

• Cải cách toàn diện các lĩnh vực nhiều khả năng sẽ mất thời gian để chuẩn bị, phê duyệt và thực hiện, nhưng biện pháp này sẽ giúp đô thị có được một khuôn khổ bền vững trong công tác quản lý đô thị ở mỗi lĩnh vực được chọn.

• Các sản phẩm tri thức bổ sung các thiếu hụt kiến thức hoặc các nơi cần thu thập và phân tích dữ liệu để triển khai công tác lập quy hoạch và hoạch định chính sách dựa trên thực chứng.

Sắp xếp thứ tự ưu tiên các dự án phát triển đô thị xanh

Các biện pháp can thiệp đã được xác định sẽ trải qua quá trình đánh giá, để tìm ra các dự án khả thi nhất, tạo ra tác động tối đa, cũng như đáp ứng các nhu cầu của đô thị. Các dự án này bao gồm các đề xuất tăng cường dịch vụ đã có hoặc thiết lập một dịch vụ mới trong một lĩnh vực cụ thể.

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh?
Làm thế nào để phát triển đô thị xanh?

Đánh giá về đầu tư cơ sở hạ tầng

Sáng kiến phát triển đô thị châu Á (CDIA) đã xây dựng một khuôn khổ đánh giá mức độ ưu tiên và một hệ thống tính điểm cho các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng. Nhìn chung, đội ngũ kỹ thuật nên đưa ra các tiêu chí đánh giá mức độ ưu tiên dựa trên các yêu cầu và tính chất của dự án.

Dưới đây là các tiêu chí được CDIA xây dựng được sử dụng cho các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng:

• Mục đích dự án
• Mức độ ủng hộ của công chúng
• Tác động môi trường
• Tác động khí hậu
• Các vấn đề kinh tế và tài chính
• Vấn đề xã hội và vấn đề về giới
• Tính khả thi của việc thực hiện

Hệ thống chấm điểm bao gồm điểm số tối thiểu, điểm số tối đa, và trọng số gắn liền với mỗi tiêu chí. Trọng số biểu thị mức độ ảnh hưởng và tầm quan trọng của một tiêu chí cụ thể trong việc xác định dự án phù hợp nhất với chi phí hợp lý nhất. Một bảng câu hỏi khảo sát sẽ là cơ sở để chấm điểm và kết quả sẽ được ghi vào một bản tóm tắt. Bảng điểm cuối cùng, sau đó, sẽ được so sánh giữa các dự án.

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh?

Bảng 4: Thẻ điểm ưu tiên

Phân tích đa tiêu chí

Phân tích đa tiêu chí (MCA) là phương pháp xác định các lựa chọn khả thi nhất với tác động tối đa giữa các dự án không phải là dự án đầu tư cụ thể về cơ sở hạ tầng, hoặc các điều kiện (ví dụ: nguồn lực, dữ liệu, yêu cầu từ chính phủ, hoặc năng lực) khiến việc đánh giá cơ sở hạ tầng không thể được thực hiện trọn vẹn. Phương pháp này đòi hỏi các bên có liên quan đánh giá các dự án riêng lẻ dựa trên một bộ các tiêu chí đã xác định trước, có thể quy thành các trọng số nhằm so sánh các dự án với nhau, để lập danh sách các dự án ưu tiên.

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh? – GGGI đã xây dựng một bộ công cụ phân tích đa tiêu chí17 để hỗ trợ các đô thị trong việc lập danh sách các dự án ưu tiên phát triển đô thị xanh, bao gồm các tiêu chí:

• Nhu cầu, yêu cầu, hoặc ưu tiên biểu hiện cao
• Có thể có hỗ trợ tài chính từ các nguồn bên ngoài (cơ quan tài trợ và/hoặc các tổ chức tư nhân)
• Lợi ích từ tiết kiệm chi phí
• Chính sách hỗ trợ và môi trường thể chế cho việc triển khai dự án
• Công nghệ, mô hình kinh doanh, và/hoặc phương cách tiếp cận dự án đã được kiểm nghiệm
• Đã có các nhà khai thác hoặc các nhà cung cấp tại địa phương để triển khai dự án
• Hiệu ứng tăng trưởng xanh biểu thị cao •• Lợi ích từ giảm nghèo hoặc hòa nhập xã hội
• Lợi ích từ tạo việc làm xanh
• Lợi ích môi trường

Mỗi dự án sẽ được cho điểm từ 0 tới 3 đối với mỗi tiêu chí, tổng điểm tối đa là 30. Trong trường hợp thông tin về dự án không đầy đủ để có thể có điểm số gần đúng, dự án sẽ bị ghi điểm 0 đối với tiêu chí đó, do việc thiếu thông tin có thể gây ra rủi ro cho dự án. Bộ công cụ Lập chương trình đầu tư cơ sở hạ tầng đô thị và sắp xếp thứ tự ưu tiên (CIIPP) được CDIA công bố, Phương pháp quy hoạch chiến lược đô thị xanh cho Campuchia do GGGI xây dựng, và bộ công cụ Phát triển đô thị xanh của ADB sẽ giải thích chi tiết hơn về quá trình lập danh sách ưu tiên và hệ thống tính điểm này.

Bảng 5: Các tiêu chí đánh giá

Hộp 5: Campuchia: Quy hoạch đô thị xanh – Từ tầm nhìn đến hành động ưu tiên

Campuchia đang ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi từ một xã hội nông nghiệp sang một xã hội công nghiệp và đô thị. Các đô thị và khu vực đô thị là nơi sinh sống của khoảng 30% dân số Campuchia và tạo ra 50% GDP. Những thập kỷ tiếp theo sẽ chứng kiến sự đô thị hóa đáng kể, đặc biệt là tại thủ đô
Phnom Penh và các vùng phụ cận.

Để đưa quá trình đô thị hóa ngày càng nhanh theo hướng phát triển đô thị bền vững và cạnh tranh, chính phủ Campuchia — phối hợp với GGGI — đã xây dựng phương pháp luận quy hoạch đô thị xanh chiến lược cho Phnom Penh và các đô thị khác. Phương pháp này sẽ được dùng làm chỉ dẫn cho các nhà hoạch định chính sách ở các cấp quốc gia và địa phương, bao gồm các lĩnh vực can thiệp rộng như quy hoạch đô thị, xác định vấn đề dễ bị tổn thương của đô thị, năng lượng, giao thông, môi trường, sản xuất, quản lý chất thải rắn, không gian công cộng, và các khu bảo tồn di tích văn hóa.

Phương pháp luận đề xuất một cách tiếp cận toàn diện, trực tiếp nhắm đến nhiều lợi ích của phát triển đô thị xanh, bao gồm cả khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, tạo việc làm và phát triển kinh tế đô thị, bền vững về môi trường, và tạo hòa nhập xã hội. Các bước cần thực hiện để xây dựng phương pháp luận quy hoạch đô thị xanh bao gồm:

• Lập các quy định về quản lý quy hoạch chiến lược đô thị xanh
• Xây dựng một tầm nhìn đô thị xanh và các mục tiêu đô thị xanh cho đô thị
• Đánh giá bối cảnh đô thị hóa

• Xác định các hành động cần thực hiện để xanh hóa các lĩnh vực đô thị thông qua thiết lập các mục tiêu tăng trưởng xanh cho từng lĩnh vực và xác định các khoản đầu tư và hành động ngắn hạn, tiến hành cải cách toàn diện, và các biện pháp để củng cố nền tảng kiến thức về đô thị tăng trưởng xanh

• Lập kịch bản cho đô thị: (1) xây dựng mô hình kịch bản cơ sở, (2) thực hiện thí điểm một kịch bản tăng trưởng xanh, và (3) lồng ghép một kịch bản đô thị tăng trưởng xanh

• Lập danh sách ngắn và sắp xếp thứ tự ưu tiên của 50 hành động tăng trưởng xanh được đề xuất bằng biện pháp phân tích đa tiêu chí.

• Thực hiện phân tích tính kinh tế của các hành động xanh ưu tiên trong danh sách ngắn (khoảng 8 đến 15 hành động) và đánh giá các cơ hội kêu gọi tài chính và đối tác để thực hiện các hành động đó.

• Xây dựng các quy định khi triển khai, bao gồm các đầu mối, kế hoạch giám sát và đánh giá, và một quá trình rà soát tiến độ dự án

Làm thế nào để phát triển đô thị xanh? – Ngày 28-29 tháng 4 năm 2016, GGGI và Hội đồng quốc gia Campuchia về Phát triển bền vững đã đồng tổ chức Hội thảo tham vấn quốc gia kéo dài hai ngày về cách xác định mức độ ưu tiên của dự án đầu tư đô thị xanh cho Phnom Penh và nâng cao năng lực đô thị tăng trưởng xanh. Được tổ chức tại Sihanouk Ville, đợt tham vấn quốc gia thứ năm này hỗ trợ hoàn tất các kế hoạch chiến lược đô thị xanh Phnom Penh bằng cách lập một danh sách các dự án đầu tư có tiềm năng cần ưu tiên. Hơn 70 đại diện từ Phnom Penh, các bộ chuyên ngành, các đối tác phát triển, giới khoa học, và tổ chức xã hội dân sự đã tham gia hội thảo

Thiết kế, lập kế hoạch tài chính, và thực hiện

Ở giai đoạn thiết kế, lập kế hoạch tài chính và thực hiện này, các đô thị tiến hành nghiên cứu tiền khả thi và nghiên cứu khả thi tùy theo tính chất của dự án, số tiền đầu tư, và các yêu cầu của nhà tài trợ hoặc nhà đầu tư. Những nghiên cứu này xác định dự án có đủ cơ sở để nhận được tài trợ hay không.
Nghiên cứu tiền khả thi Các nghiên cứu tiền khả thi đánh giá lợi ích của lựa chọn được ưu tiên đầu tư và phân tích tác động xã hội và môi trường. Nếu kết quả nghiên cứu tiền khả thi là tích cực, các lựa chọn đầu tư sẽ chuyển sang giai đoạn tiếp theo, nghiên cứu khả thi.

Một nghiên cứu tiền khả thi sẽ đánh giá các yếu tố và các khía cạnh sau đây của dự án:
• Mô tả dự án
• Khí hậu, tài nguyên và cơ sở hạ tầng tại địa phương
• Các chính sách và quy định của địa phương

• Các thông số kỹ thuật: dữ liệu khảo sát, phác thảo dự án, phương pháp lập dự án, dữ liệu và biện pháp thu thập dữ liệu, mô hình kinh tế

• Các thông số xã hội và môi trường: nghiên cứu phạm vi môi trường và xã hội, các dữ liệu đầu vào cần thiết để đánh giá tác động môi trường và xã hội, dữ liệu cơ sở, phương pháp xác định và đánh giá tác động, phương pháp kêu gọi sự tham gia của các bên liên quan.

Nghiên cứu khả thi

Nghiên cứu khả thi sẽ xác định liệu dự án có đủ cơ sở về kỹ thuật và tài chính để đi đến giai đoạn thực hiện hay không. Nghiên cứu thể hiện tổng quan về bối cảnh của dự án đầu tư, tác động xã hội và môi trường của việc đầu tư như vậy, và đặc biệt là giá trị hiện tại ròng và tỷ lệ hoàn vốn nội bộ. Nói chung, nghiên cứu khả thi đánh giá tất cả các yếu tố cấu thành, có ảnh hưởng, và bị ảnh hưởng bởi việc đầu tư dự án.

Lĩnh vực đánh giá bao gồm:

• Đánh giá xã hội và mức độ nghèo khó của khu vực: tham vấn cộng đồng, đánh giá về giới, kế hoạch hành động xã hội, các chỉ tiêu giám sát

• Đánh giá môi trường ban đầu: mô tả về môi trường, sàng lọc các tác động môi trường và biện pháp giảm thiểu, quản lý môi trường và kế hoạch giám sát, tham vấn cộng đồng và công bố thông tin, phát hiện và kiến nghị

• Các bước rà soát đánh giá môi trường: đánh giá các khuôn khổ pháp lý và năng lực thể chế, tác động môi trường theo dự đoán, đánh giá môi trường cho các tiểu dự án và/hoặc các cấu phần dự án, tư vấn, công bố thông tin, giải quyết khiếu nại

• Đánh giá tác động xã hội: sinh kế, các nhóm dễ bị tổn thương, bình đẳng giới và phụ nữ
• Cơ chế: sự bố trí thể chế, việc theo dõi và báo cáo

• Lập dự án, khảo sát kỹ thuật và thiết kế dự án: giới thiệu và mô tả dự án, điều tra kỹ thuật trên thực địa, tiêu chuẩn thiết kế kỹ thuật và hướng dẫn, các biện pháp công nghệ sinh học, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, khả năng nâng cấp, dự toán chi phí và các vấn đề hợp đồng, phụ lục kỹ thuật chi tiết

• Đánh giá kinh tế: phân tích các kịch bản, các tính chất ngành hoặc phân ngành, dự toán chi phí của các kịch bản thay thế, chi phí cho mỗi đơn vị và dữ liệu hoạt động, các khoảntiết kiệm do triển khai dự án, các lợi ích tính toán được khác, hệ số nhân và phần đóng góp của địa phương trong chi phí đầu tư hoặc
bảo trì, biến số đại diện cho lợi ích xã hội và bộ phận dân số bị ảnh hưởng, phân tích kinh tế thay thế, phân tích độ nhạy, phân phối lợi ích và phân tích rủi ro.
• Các cuộc khảo sát và phân tích khác được cho là cần thiết, tùy thuộc vào lĩnh vực và tính chất của dự án.

Tóm lại, điều quan trọng là xây dựng được các đề xuất dự án với triển vọng ít rủi ro và nhiều lợi ích có thể thu hút các nhà đầu tư, tạo ra một môi trường chính sách thân thiện trong nước có lợi cho đầu tư tăng trưởng xanh, và đưa ra một cơ chế quản trị dựa trên các sáng kiến và thúc đẩy đầu tư tư nhân.

Hơn nữa, các chính phủ cần nhận ra rằng việc chuyển dịch sang con đường phát triển xanh đang ngày càng khả thi về tài chính và cần có khuôn khổ pháp lý cho tăng trưởng xanh để giảm tình trang không ổn định về chính sách. Các chính trị gia chủ chốt cần hiểu rằng chi phí bổ sung và tăng thêm đối với tăng trưởng xanh là một khoản đầu tư để tạo ra những giá trị, các công nghệ và thị trường mới, và chính sách tăng trưởng xanh và phát triển các-bon thấp có thể được thiết kế để đáp ứng đồng thời các nhu cầu phát triển nhiều mặt.1

Hộp 6: Ấn Độ: Phương tiện chạy điện trong vận tải công cộng

Himachal Pradesh, một bang nhiều đồi núi ở phía Tây Bắc Ấn Độ, đã phát triển nhanh chóng về mặt kinh tế và hứa hẹn những bước tiến lớn hơn nhờ nguồn tài nguyên phong phú – như thủy điện và rừng – và
nghề làm vườn và du lịch mạnh mẽ. Tuy nhiên, Himachal Pradesh phải đối mặt với những thách thức về giao thông đô thị: số lượng xe cộ ngày càng tăng (mỗi năm khoảng 10%) và dòng khách du lịch ồ ạt, gây ảnh hưởng xấu đến hệ sinh thái mong manh của Himalaya. Ngoài ra còn có vấn đề cấp bách liên quan đến chỗ đỗ xe, tình trạng tắc nghẽn, và vấn đề kết nối giao thông do Bang này ở vùng xa xôi hẻo lánh.

Phương tiện giao thông bằng điện được coi là một giải pháp vận chuyển bền vững cho tương lai vì nó có thể tăng cường an ninh năng lượng quốc gia, góp phần phát triển môi trường bền vững bằng cách giảm lượng phát thải khí nhà kính, ô nhiễm không khí và tiếng ồn, và sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Trong bối cảnh gia tăng nhu cầu vận tải và số lượng lớn các phương tiện cá nhân, xe buýt điện là một giải pháp giao thông chất lượng cao và thân thiện với môi trường.

GGGI hỗ trợ chính quyền tỉnh Himachal Pradesh phát triển và thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh, xây dựng một phương án áp dụng phương tiện chạy điện trong giao thông công cộng nội đô và liên tỉnh.

Phương án nêu ra những lợi ích của việc thiết lập một công ty vận chuyển do nhà nước quản lý và đi kèm một phân tích về việc sử dụng thủy điện dư thừa để sạc xe buýt vào ban đêm.

Đề xuất này đã trở thành sáng kiến cấp bang đầu tiên của Ấn Độ nhận được trợ cấp quốc gia. Chính phủ Ấn Độ đã phê duyệt 350 triệu rupee (khoảng 5,5 triệu USD) để hỗ trợ Himachal Pradesh mua 25 xe buýt điện trong kế hoạch Thúc đẩy áp dụng và sản xuất phương tiện chạy điện (và hỗn hợp).

Dựa trên các khuyến nghị của GGGI, chính phủ Himachal Pradesh công bố miễn phí trước bạ, phí đăng ký và thuế giá trị gia tăng cho tất cả các xe điện trong 5 năm. Chính quyền tỉnh này cũng đang xem xét kế hoạch áp dụng giảm giá điện đặc biệt cho xe điện và loại bỏ các rào cản về thuế để khuyến khích sản xuất xe điện ở bang này.

(Nguồn: Anand Bodh, “Mua 25 xe buýt điện để cứu môi trường Himachal,” Thời báo Ấn Độ, tháng 5 ngày 16, 2016,
http://timesofindia.indiatimes.com/city/shimla/To-save-environment-Himachal-to-buy-25-electric-buses/articleshow/52287829.cms.
GGGI, Chiến lược tăng trưởng xanh cho Karnataka (2014), http://gggi.org/wp-content/uploads/2014/12/Karnataka-GG-Case-Studies_FINAL_Web-Version.pdf.)

>>> Không gian đô thị xanh: Xanh nhé, chớ nâu đen
>>> Kiến trúc xanh trong phát triển đô thị bền vững
>>> Từ PT làng quê ở Pháp đến mô hình “Làng đô thị Xanh” Đà Lạt

Nguồn: Hướng dẫn Phát triển Đô thị xanh

Check Also

Năng lượng vũ trụ là khởi nguồn của sự sống muôn loài

Năng lượng Vũ Trụ là gì ? Năng lượng vũ trụ là khởi nguồn của …